امروز بحران داخلي و بشردوستانه سودان حاشيه ساز شده است؛ بحراني كه ماحصل رويارويي و جبهه قدرت است؛ دو جبههاي كه پشت پرده از حمايتهاي مصر و امارات برخودار هستند و روابط دو بازيگر را به اشكال منفي تحت تاثير قرار داده است. ناظران به تلاشهاي جهاني اشاره دارند تا بستر را براي سازش ميان امارات و مصر هموار سازند؛ تلاشهايي كه به واسطه جاهطلبيهاي ابوظبي در شاخ آفريقا و يمن فعلا بينتيجه بوده و سودان را در آستانه بحرانهاي عميقتري قرار داده است.
به گزارش تجارت نيوز، ريسپانسيبل استيتكرفت با انتشار يادداشتي مدعي شد كه سايهٔ جنگ داخلي ويرانگر سودان، در حقيقت بازتاب جنگ قدرت ميان دو قدرت منطقهاي يعني مصر و امارات متحده عربي است. مصر از نيروهاي مسلح سودان (SAF) حمايت ميكند، در حالي كه امارات از نيروهاي پشتيباني سريع (RSF) پشتيباني مينمايد. اين درگيري طي دو سال گذشته به بحراني انساني ويرانگر منجر شده و سودان را تا مرز فروپاشي كامل پيش برده است.
دولت بايدن در واپسين روزهاي فعاليت خود، تحريمهايي را عليه حمدي، فرماندهٔ كل نيروهاي RSF بهدليل مسئوليت در نسلكشي و همچنين عليه ژنرال عبدالفتاح البرهان، فرمانده SAF بهدليل كارشكني در روند صلح، انسداد كمكها و استفادهٔ ادعايي از مواد شيميايي، اعمال كرد.
با وجود شواهد فزاينده از سوي بازرسان سازمان ملل و آمريكا مبني بر دخالت گستردهٔ امارات در حمايت از RSF، ابوظبي همچنان مدعي بيطرفي است؛ ادعايي كه در بالاترين سطوح دولت آمريكا نيز به چالش كشيده شده است.
در همين راستا، ماركو روبيو، وزير خارجهٔ آمريكا، در جلسهٔ استماع سنا، صراحتاً امارات را به «حمايت آشكار از نهادي كه نسلكشي ميكند» متهم كرد.
نقش مصر در حمايت از نيروهاي ارتش سودان و دولت موقت در بندر سودان نيز روزبهروز شفافتر ميشود. در ماه سپتامبر، بدر عبدالاطي، وزير خارجهٔ مصر، در كنفرانسي مطبوعاتي با آنتوني بلينكن، وزير خارجهٔ وقت آمريكا، بر «اهميت غيرسياسي ماندن ارتش ملي سودان» تأكيد كرد. او همچنين به تعهد قاهره براي «تقويت توانمنديهاي ارتش سودان» و همكاري با شركاي امنيتي نوظهور در شاخ آفريقا مانند اريتره و سومالي اشاره كرد.
با اينكه مصر و امارات در بيشتر پروندههاي منطقهاي همراستا بودهاند، اما اكنون بهطرز نگرانكنندهاي در دو سوي ميدان نبرد سودان ايستادهاند.
عبدالفتاح السيسي، رئيسجمهوري مصر، از سال ۲۰۱۳ كه ارتش دولت اخوانالمسلمين را سرنگون كرد، براي بقا بهويژه از منظر اقتصادي، به حاشيهنشينان خليج فارس و خصوصاً امارات وابسته بوده است.
امارات متحده عربي اخيراً با سرمايهگذاري ۳۵ ميليارد دلاري در توسعهٔ منطقهٔ مديترانهاي «راسالحكمه» اين رابطه را تعميق بخشيده و راه نجاتي براي اقتصاد متزلزل مصر فراهم كرده است. با اين حال، با وجود اين سرمايهگذاري هنگفت، قاهره همچنان با رويكرد ابوظبي در سودان همراستا نيست.
براي مصر، ارتش سودان -نه نيروهاي RSF- سنگر ثبات در امتداد مرز جنوبياش است؛ ديدگاهي كه با موج بازگشت پناهجويان سوداني به خانههايشان پس از پيشروي ارتش در ايالت سنار و ديگر مناطق مركزي، تقويت شده است. هر بار كه RSF كنترل مناطق را در دست گرفته، موج مهاجرت به سمت مصر شدت گرفته است.
پشتپردهٔ يك اتحاد
اين وضعيت ريسكهايي نيز براي قاهره دارد؛ از جمله مديريت بيش از ۱.۲ ميليون پناهندهٔ سوداني از آوريل ۲۰۲۳ كه حالا بزرگترين جامعهٔ پناهجويان در مصر را تشكيل ميدهند. فروپاشي كامل دولت در سودان ميتواند ميليونها نفر ديگر را نيز روانهٔ مرزهاي مصر كند.
در كنار اين بحران انساني، امنيت آبي مصر نيز با تهديد مواجه شده است. خلأ قدرت در سودان، موقعيت چانهزني مصر در برابر اتيوپي، رقيب سنتي در پروندهٔ سد رنسانس، را تضعيف كرده است. اخيراً علي يوسف، وزير خارجهٔ سودان، در بيانيهاي اعلام كرد: «سودان در كنار مصر خواهد ايستاد»، و افزود كه در صورت بينتيجه ماندن مذاكرات، گزينهٔ جنگ همچنان روي ميز است.
در همين حال، توافقنامهٔ چارچوب همكاري (CFA) با پيوستن غيرمنتظرهٔ سودان جنوبي در ژوئيهٔ گذشته به مرحلهٔ اجرا درآمد. اين توافق، معاهدات قديمي دوران استعمار كه به نفع مصر و سودان تنظيم شده بود را به چالش ميكشد و اصل «استفادهٔ منصفانه» را به نفع كشورهاي بالادست مانند اتيوپي مطرح ميكند.
در واكنش، قاهره سعي كرده از طريق ايجاد يك ساختار امنيتي منطقهاي در اطراف اتيوپي و تشكيل اتحاد امنيتي با سومالي و اريتره، جايگاه خود را تقويت كند. وزارت خارجهٔ مصر تأكيد كرده كه از اين اتحاد براي كمك به ارتش سودان در مقابله با «تروريسم» استفاده خواهد كرد.
فرصتسازي امارات
استراتژي امارات در سودان بر بهرهبرداري از منابع طلا و افزايش امنيت غذايي از طريق تصاحب زمين متمركز بود. نقطهٔ كانوني اين راهبرد، پروژهٔ بندر ۶ ميليارد دلاري «ابوامامه» در سواحل درياي سرخ بود كه قرار بود مناطق كشاورزي را به شبكهٔ صادراتي امارات متصل كند.
اما جنگ جاري اين طرحها را به حاشيه راند. سودان رسماً قرارداد بندر را لغو كرد و وزير دارايي سودان اعلام كرد: «پس از آنچه اتفاق افتاد، حتي يك سانتيمتر از درياي سرخ را به امارات نميدهيم.»
درگيريهاي سودان شكاف عميق ميان رويكردهاي قاهره و ابوظبي را عيان كرده است. مصر ارتش سودان را ستون فقرات ساختار حاكميتي اين كشور ميداند كه مدل حكمراني نظاميمحور قاهره را بازتاب ميدهد. در مقابل، امارات بهدنبال بهرهبرداري از RSF بهعنوان نيرويي چابك براي استخراج منابع و پيشبرد منافع منطقهاي خود است.
دولت سودان با اذعان به اين كه در حال مبارزه با نيرويي ثروتمند و برخوردار از حمايت خارجي است، اعلام كرده كه حاضر به مذاكره با امارات است؛ مشروط بر اينكه ابوظبي حمايت از RSF را متوقف كند و به مردم سودان غرامت بپردازد. با اين حال، اجراي چنين تعهدي حتي براي يك كشور ثروتمند نفتي نيز دشوار خواهد بود.
تخمين زده ميشود كه جنگ تاكنون بيش از ۲۰۰ ميليارد دلار خسارت وارد كرده و زيرساختهاي حياتي سودان را نابود كرده است. پذيرش نقش امارات در اين بحران -بهويژه در تأمين تسليحات براي بزرگترين بحران بشردوستانهٔ جهان- ميتواند تصويري كه اين كشور از خود بهعنوان يك ميانجي صلحطلب ساخته، بهشدت خدشهدار كند.
در چنين فضايي، مصر شايد در موقعيتي باشد كه بتواند نقش ميانجي را ايفا كرده و فاصلهٔ فزاينده ميان سودان و امارات را كاهش دهد. وزير خارجهٔ سودان پس از دومين سفر وزير خارجهٔ مصر به بندر سودان طي شش هفته، از آغاز چنين ابتكاري خبر داده است.
اما مسير صلح دشوار است. براي توقف جنگ در كوتاهمدت و ثبات سودان در سايت رسمي بت فوروارد بلندمدت، همنشيني فكري ميان قاهره و ابوظبي ضروري است. در اين ميان، ايالات متحده نيز ميتواند از نفوذ ديپلماتيك خود براي تسهيل اين روند استفاده كند و متحدانش را به همگرايي تشويق كند؛ شايد سودان را از غلتيدن بيشتر در بحران نجات دهد.
برچسب:
،
ادامه مطلب
امتیاز دهید:
رتبه از پنج:
0
بازدید:
